Prawo

Koronawirus: Poradnik prawniczy dla pracodawców i pracowników

512

  • Od 8 marca obowiązuje specjalna ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu koronawirusa.
  • Od 14 marca ogłoszony został stan zagrożenia epidemicznego w Polsce. Oznacza to częściowe zamknięcie granic, ograniczenia w zgromadzeniach publicznych oraz ograniczenia działalności w niektórych sektorach (centra handlowe, restauracje, bary, siłownie, baseny, kina, teatry, muzea, biblioteki, konferencje, itd.).
  • Senat przygotował projekt pakietu zmian specjalnej ustawie o zapobieganiu i zwalczaniu koronawirusa (tzw. projekt Senatu).
  • Rząd przedstawił podstawowe założenia specjalnego pakietu zmian w przepisach (tzw. tarcza antykryzysowa).
  • Urzędy państwowe (Ministerstwa, Państwowa Inspekcja Pracy, Sanepid, Urząd Ochrony Danych Osobowych) na bieżąco wydają komunikaty i rekomendacje.

Jakie informacje może zbierać pracodawca?

Informacje o odbytych podróżach

Pracodawca może pytać pracowników czy podróżowali w ostatnim czasie do miejsce gdzie występuje zwiększone ryzyko zarażenia się koronawirusem, wskazywanych na bieżąco przez Główny Inspektorat Sanitarny. Uzasadnieniem dla takich pytań jest obowiązek pracodawcy zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wszystkich pracowników. Projekt przepisów zaproponowany przez Senat ma przesądzić wprost o możliwości żądania takich informacji od pracowników.

Informacje o zarażeniu i styczności z osoba zarażoną

Podobnie jak przypadku podróży, naszym zdaniem, pracodawca może pytać pracowników czy są zarażeni koronawirusem oraz czy mieli styczność z osobą zarażoną, jeśli pracownicy ci mają przebywać na terenie zakładu pracy lub mieć kontakt z resztą załogi. Jednak zdaniem PIP i UODO, takie pytania mogą naruszyć prawo do prywatności pracowników.

Sprawdzanie temperatury ciała

Dokonywanie pomiaru temperatury ciała pracowników jest kontrowersyjne. Nie ma szczegółowych regulacji prawnych w tym zakresie. Naszym zdaniem, w obliczu walki z epidemią, pracodawca może mierzyć temperaturę ciała pracowników, np. przy wejściu do zakładu pracy, pod pewnymi warunkami (poinformowanie pracowników, nieinwazyjne sposoby pomiaru, nie przechowywanie wyników). Zwracamy jednak uwagę, że UODO może w przyszłości stanąć na odmiennym stanowisku. Projekt Senatu ma przesądzić wprost o możliwości kontrolowania stanu zdrowia pracownika, w szczególności przez pomiar temperatury ciała.

Uprawnienia i obowiązki pracodawcy

Skierowanie na badania

Uważamy, że pracodawca może skierować pracownika na badania kontrolne, jeżeli ma uzasadnione podejrzenie, że może on być zarażony koronawirusem. Jednak zdaniem PIP, to jest niedozwolone nawet, gdy objawy są widoczne (gorączka, kaszel). Projekt Senatu ma przesądzić wprost o możliwości żądania od pracownika, aby poddał się niezbędnym badaniom lekarskim.

Niedopuszczenie do pracy

Naszym zdaniem, pracodawca może prewencyjnie nie dopuścić do pracy pracownika wracającego z miejsca gdzie występuje zwiększone ryzyko zarażenia się koronawirusem, jeżeli ma uzasadnione podejrzenie, że jest on zarażony, w szczególności gdy pracownik odmówił poddaniu się badaniom kontrolnym. Jednak zdaniem PIP jest to niedozwolone.

Praca zdalna

Pracodawca może nakazać pracownikowi wykonywanie pracy w sposób zdalny poza miejscem pracy przez określony czas. Rekomendujemy, aby takie polecenie zostało wydane na piśmie lub mailowo i określało warunki pracy zdalnej. Projekt Senatu ma doprecyzować zasady udzielania pracy zdalnej.

Przymusowy urlop

Co do zasady, pracodawca nie może nakazać pracownikowi wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Teoretycznie pracodawca mógłby to zrobić, jeżeli pracownik posiada niewykorzystany urlop z poprzednich lat, w szczególności, gdy pracownik nie wykorzystał zaległego urlopu do końca września kolejnego roku. Jednak jest to kontrowersyjne. Istnieją wyroki sądowe dopuszczające taką możliwość. Jednocześnie PIP stoi na stanowisku, że jest to niedopuszczalne. Ponadto, pracodawca nie może nakazać pracownikowi korzystania z urlopu bezpłatnego. Taki urlop może zostać udzielony tylko na wniosek pracownika.

Zamknięcie zakładu pracy

W razie zamknięcia całości lub części zakładu pracy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie przestojowe wypłacane przez pracodawcę. Odpowiada ono wysokości normalnego wynagrodzenia zasadniczego określonego stawką godzinową lub miesięczną (bez premii, prowizji, itd.) albo 60% średniego wynagrodzenia, jeżeli pracownik nie ma stałej stawki godzinowej ani miesięcznej. Projekt Senatu ma wprowadzić finansowanie wynagrodzenia przestojowego przez pracodawcę i państwo po 50% - w przypadku, gdy PIP przychyli się do wniosku pracodawcy o czasowe zamknięcie zakładu pracy. Natomiast ogłoszona przez rząd tarcza antykryzysowa ma przewidywać współfinansowanie przez państwo oraz ułatwienia w wypłacie pracownikom wynagrodzenia przestojowego. Czekamy na szczegółowe regulacje prawne.

Uprawnienia i obowiązki pracownika

Powstrzymanie się od pracy

Pracownik może odmówić wykonywania pracy, jeżeli istnieje naprawdę uzasadnione ryzyko zarażenia się koronawirusem.

Odmowa podróży służbowej

Pracownik może także odmówić odbycia podróży służbowej do miejsc gdzie występuje zwiększone ryzyko zarażenia się koronawirusem. Obecnie GIS zaleca ograniczenie podróży służbowych do niezbędnego minimum.

Zasiłek opiekuńczy

Pracownik sprawujący opiekę nad dzieckiem do lat 8, ma prawo do dodatkowego zasiłku opiekuńczego od ZUS za 14 dni, w związku z zamknięciem żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły spowodowanego koronawirusem. W celu skorzystania z zasiłku pracownik powinien poinformować o tym pracodawcę. Okresu wypłaty dodatkowego zasiłku opiekuńczego nie wlicza się do ogólnego limitu 60 dni, które przysługują na opiekę nad dzieckiem do lat 14. Projekt Senatu przewiduje rozszerzenie grupy uprawnionych do dodatkowego zasiłku o rodziców dzieci do lat 15 i wydłużenie okresu przysługiwania zasiłku na cały czas zamknięcia szkoły.

Zwolnienie lekarskie

Pracownik zarażony koronawirusem otrzyma zwolnienie lekarskie, które zostanie automatycznie przesłane do pracodawcy. Pracownik może uzyskać poradę lekarską i zwolnienie lekarskie po przeprowadzeniu telefonicznego wywiadu lekarskiego, pod numerem tel.: 800 190 590 lub kontaktując się z lekarzem rodzinnym.

Przymusowa kwarantanna

Sanepid może nakazać objęcie pracownika przymusową kwarantanną. Za czas nieobecności w pracy z powodu przymusowej kwarantanny pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe płatne przez pracodawcę przez pierwsze 33 dni w roku kalendarzowym (14 dni w przypadku pracowników, którzy ukończyli 50 roku życia). Po upływie tych terminów pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS.

KONTAKT:

Michał Lisawa, Counsel

Michal.Lisawa@bakermckenzie.com

+48 22 445 31 93

Autor: Michał Lisawa, adwokat współzarządzający praktyką prawa pracy w kancelarii prawnej Baker McKenzie.